Odlomak iz knjige str. 111-113

IV

Sada sam definisao dva suštinska elementa sistemske teorije međunarodne politike – strukturu sistema i njegove međudejstvujuće jedinice. Time sam se jasno udaljio od uobičajenih pristupa. Kao što smo već videli, neki naučnici koji upotrebljavaju sistemske pristupe međunarodnoj politici sistem shvataju kao proizvod interakcije njegovih jedinica. Oni, međutim, ne uspevaju da razmotre to da li nešto sa nivoa sistema utiče na te delove. Drugi teoretičari sistema, kao i istraživači međunarodne politike uopšte, povremeno pominju to da u obzir moraju biti uzeti efekti međunarodnog okruženja. Međutim, oni brzo prelaze preko toga kako to treba uraditi i svoju pažnju vraćaju na nivo međudejstvujućih jedinica. Većina istraživača, bez obzira na to da li slede ili ne slede sistemski pristup, o međunarodnoj politici misli onako kao što je prikazano na slici 5.1. Države koje svoje spoljašnje efekte generišu iznutra označene su kao N1,2,3. Države koje deluju spolja i koje su u interakciji sa drugim državama označene su kao X1,2,3. Na slici nisu prikazane nikakve sistemske snage i faktori.

Pošto su sistemski efekti očigledni, međunarodnu politiku treba posmatrati kao što je prikazano na slici 5.2. Struktura međunarodno-političkog sistema predstavljena je krugom. Ona utiče, kako to strelice pokazuju, i na interakcije država i na njihove osobine.1 Iako se pokazalo da je struktura kao organizacioni koncept često neuhvatljiva, njeno značenje može biti vrlo jednostavno objašnjeno. U isto vreme države zadržavaju svoju autonomiju i stoje sa drugim državama u odnosu koji može biti specifikovan. One formiraju neku vrstu poretka. Da bismo pokrili to predinstitucionalno stanje, možemo koristiti termin „organizacija”, pod uslovom da o organizaciji mislimo kao o ograničenju, i to na način na koji je o njoj mislio Ros Ešbi (1956, pp. 131). Pošto se države ograničavaju i sputavaju jedna drugu, međunarodna politika može biti posmatrana kao rudimentarna organizacija. Struktura je koncept koji nam omogućava da kažemo koji su očekivani organizacioni efekti, na koji način su strukture i jedinice u interakciji i kako utiču jedne na druge.

Ukoliko strukturu shvatimo na način na koji sam je ja definisao, moći ćemo da razlikujemo promene na nivou jedinica i promene na nivou sistema. Ako se neko koncentriše na očekivane efekte različitih sistema, onda mora biti u stanju da razlikuje promene sistema od promena koje se dešavaju unutar njih. Navodni teoretičari sistema smatraju to izuzetno teškim. Trodelna definicija strukture omogućava razlikovanje sledećih vrsta promena:

● Prvo, strukture definišemo u odnosu na princip na osnovu koga je sistem uređen. Sistemi se transformišu ukoliko dođe do toga da jedan princip uređenja zameni drugi. Pomeriti se od anarhičnog sistema ka hijerarhijskom sistemu znači pomeriti se od jednog sistema ka drugom.

● Drugo, strukture definišemo specifikacijom funkcija izdiferenciranih jedinica. Hijerarhijski sistemi menjaju se onda kada su funkcije različito definisane i raspodeljene. Kada je u pitanju anarhični sistem, ne važi kriterijum sistemskih promena izveden iz ovog drugog dela definicije, pošto je sistem sastavljen od sličnih jedinica.

● Strukture se definišu, treće, na osnovu raspodele sposobnosti između jedinica. Promene u raspodeli predstavljaju promene sistema, bez obzira na to da li je sistem anarhičan ili hijerarhijski.

1) Iz slike 5.2 nije izostavljeno ništa bitno, osim nekih komplikacija. Puna slika uključivala bi, na primer, koalicije koje se mogu formirati na desnoj strani.